Wat is een raadsenquête?

Een enquête of raadsonderzoek is het zwaarste instrument dat een gemeenteraad kan inzetten om aan 'waarheidsvinding' te doen. Dat onderzoeksrecht voor de raad is bij verordening geregeld in samenhang met de Gemeentewet. De raad kan door het instellen van een speciale commissie zo onafhankelijk onderzoek verrichten naar het handelen van het college en de burgemeester.

In de commissie zitten minimaal drie leden uit de gemeenteraad. Dat is ook het minimumaantal dat volgens de wet bij de officiële verhoren aanwezig dient te zijn.

Is de raadsenquête vergelijkbaar met een parlementair onderzoek?

Een raadsenquête is vergelijkbaar met een parlementair onderzoek, zoals dat naar de bouwfraude, met dit verschil dat in 'Den Haag' fulltime politici zitting nemen in zo'n commissie die brede ambtelijke ondersteuning krijgt. De Kamer kan daarnaast putten uit een poule van 150 politici. De Tilburgse raad telt 39 leden en veel van deze politici hebben overdag een baan. Ook het gemeentelijk apparaat is veel minder omvangrijk.

Welke bevoegdheden heeft een enquêtecommissie?

De bevoegdheden van de commissie zijn vastgelegd in de Gemeentewet. Nadat uit hun midden de gemeenteraad de leden van het onderzoeksteam heeft benoemd gaan zij aan de slag met een door henzelf vastgestelde onderzoeksopdracht.

De commissie stelt tevens een lijst op met personen die zij onder ede wil laten getuigen. Dat gebeurt in openbare zittingen die voor publiek, radio en tv en andere persvertegenwoordigers toegankelijk zijn.

In speciale gevallen mag de commissie besluiten dat een verhoor achter gesloten deuren plaatsvindt. Dan zijn ook de leden van de commissie gehouden aan geheimhouding.

De commissie kan specialisten inhuren, die voorwerk verrichten of delen van het onderzoek uitvoeren. Dat gebeurt bijvoorbeeld als de leden vermoeden dat zij zelf onvoldoende deskundig zijn om de onderste steen boven te krijgen. In de Gemeentewet staat dat daar een budget voor moet worden gereserveerd in de begroting.

De commissieleden krijgen voor het extra werk tijdens de enquête niets uitbetaald, maar zullen daarvoor zelfs vrij moeten nemen.

Wie moeten voor de commissie verschijnen?

Een aantal mensen is na een schriftelijke oproeping verplicht te komen getuigen. Dat zijn 'personen uit de kring van het gemeentelijk apparaat'. Ambtenaren en (ex-)wethouders zijn derhalve verplicht mee te werken aan het onderzoek. De commissie is bevoegd daartoe dwangmiddelen in te zetten. Ook moeten deze getuigen een eed of belofte afleggen dat zij naar waarheid over hun doen en laten zullen verklaren.

Indien blijkt dat zij zaken verzwijgen of als niet de gehele waarheid wordt verteld, kunnen de getuigen worden vervolgd wegens meineed: een strafbaar feit, maar ook een zwaar ambtsdelict.

Andere betrokkenen zijn niet verplicht te getuigen en hoeven ook geen eed af te leggen. Aannemers die betrokken waren bij de bouw van het theater bijvoorbeeld die een verzoek krijgen van de commissie, mogen weigeren te verschijnen.

In het geval van het Midi Theater zouden ook de voorgenomen exploitanten weg kunnen blijven. Voor de commissie rest dan nog de mogelijkheid hen in een informele sfeer te horen.

Wat gebeurt er met de onderzoeksgegevens?

Na afronding van de verhoren stellen de leden van de commissie een rapport op. Daarin worden de bevindingen genoteerd, conclusies getrokken en aanbevelingen gedaan. De beraadslagingen daarover vinden achter gesloten deuren plaats, omdat daarin ook tactische zaken en de wijze van ondervraging van de getuigen de revue passeren. Ook moet de commissie vrij kunnen spreken over de personen die zijn gehoord.

De wet bepaalt niet de vorm waarin de commssie uiteindelijk het rapport opstelt. Wel dat de commissie alle bevindingen en conclusies aan de gemeenteraad zal voorleggen.

Daar zal het finale debat over de enquête worden gevoerd.